Bu akademik makale, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 13.07.2023 tarihli, E. 2022/517, K. 2023/4477 sayılı kararını esas alarak, tescilli bir markanın (“PAGODA BY KORLE”) asli unsurunun (“PAGODA”) rakip şirket tarafından aynı emtiada (kalorifer radyatörleri) internet sitesi ve kataloglarda izinsiz kullanımının hukuki sonuçlarını incelemektedir. Karar, davalıların “PAGODA” ibaresini ürün tanıtımında ticari etki yaratacak biçimde kullanmasını, yürürlükteki 556 sayılı KHK’nın 9. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca doğrudan marka hakkına tecavüz olarak nitelemiştir. Yargıtay, davalıların öncelikli hak sahipliği iddiasını, daha önceki hükümsüzlük davasının kesinleşmiş yargı kararıyla reddedilmiş olması nedeniyle dinlenemez bulmuş, ceza mahkemesinin beraat kararının ise hukuk mahkemesini bağlamayacağı ilkesini uygulamıştır. Bu karar, marka hakkına tecavüzde iltibas tehlikesi kriterini ve kesinleşmiş hukuki durumu esas alarak, marka sahiplerinin haklarını koruma yönündeki istikrarlı içtihadı güçlendirmektedir.

Sınai mülkiyet hukukunda, tescilli markanın asli unsurunun rakipler tarafından izinsiz kullanımı, en sık rastlanan uyuşmazlık konularından biridir. Bu tür fiiller, sadece marka hakkına tecavüzü değil, aynı zamanda haksız rekabeti de beraberinde getirir. Analiz edilecek temel Yargıtay kararı (Yargıtay 11. HD, E. 2022/517, K. 2023/4477, T. 13.07.2023), kalorifer radyatörü sektöründe faaliyet gösteren taraflar arasındaki “PAGODA BY KORLE” markasının asli unsurunun kullanımından doğan tecavüz uyuşmazlığının çözümünü konu edinmektedir. Makalenin amacı, bu emsal karar ışığında Yargıtay’ın, markanın asli unsurunun internet sitesinde ürün tanıtımında kullanılması ve önceki yargı kararlarının tecavüz davasına etkisi konularındaki görüşünü derinlemesine incelemektir.

Yargıtay, davadaki uyuşmazlığı çözümlerken öncelikle 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümlerini ve genel hukuk ilkelerini temel almıştır:

Hukuki Temel: 556 Sayılı KHK m. 9/2-e

Kararın temelini, dava tarihinde yürürlükte olan 556 sayılı KHK’nın 9. maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi oluşturmaktadır. Bu bent, marka sahibinin izni olmaksızın, markanın aynısının veya benzerinin, markanın ününden haksız yarar sağlayacak veya markanın itibarını zedeleyecek şekilde haklı bir sebep olmaksızın kullanılması halinde marka hakkına tecavüzü düzenlemektedir. Yargıtay, davalıların tescilli “PAGODA BY KORLE” markasının asli ve ayırt edici unsuru olan “PAGODA” ibaresini, markanın tescilli olduğu 11. sınıftaki (radyatörler) emtianın tanıtımında, “www.aeon.com.tr” isimli internet sitesinde ve kataloglarda kullanmasını, bu bent kapsamında ticari etki yaratacak izinsiz bir kullanım olarak nitelemiştir.

Hukuki Temel: İltibas Tehlikesi

Yargıtay, bilirkişi raporları ve dosya kapsamıyla, davalıların “PAGODA” ibaresini kullanması sonucunda, ortalama tüketicinin her iki ürünün aynı firmaya ait olduğu algısına düşebileceği sonucuna varmıştır. Bu durum, 556 sayılı KHK m. 9/1 anlamında iltibas tehlikesinin varlığını teyit etmiştir.

Hukuki Temel: Kesin Hüküm ve Bağlayıcılık İlkesi

Davalıların, markanın yurt dışında kendilerine ait olduğunu ileri sürerek ileri sürdükleri öncelikli hak sahipliği ve kötüniyet iddiaları, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından daha önce taraflar arasında görülen ve Yargıtayca onanarak kesinleşen marka hükümsüzlüğü davasının reddi kararı karşısında dinlenemez bulunmuştur. Bu durum, kesin hüküm ve maddi hukuki sonuçların bağlayıcılığı ilkesine dayanmaktadır.

Yargıtay’ın Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamasının ardındaki mantık silsilesi ve argümanları şunlardır:

1. Fiili Tecavüzün Tespiti: İlk Derece Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, davalı şirkete ait internet sitesinde ve birleşen davalıların işyerinde ele geçirilen kataloglarda “PAGODA” ibaresinin ürün markası olarak kullanıldığına dair bilirkişi raporları ve arama/el koyma tutanakları gibi kesin delilleri esas almıştır.

2. Ticari Kullanımın Niteliği: Davalıların “PAGODA” ibaresini kendi ürünlerinin tanıtımında kullanması, markanın tescilli olduğu emtiada meşru bir bağlantı bulunmaksızın ticari etki yaratacak biçimde kullanılması olarak hukuki açıdan nitelendirilmiştir (556 sayılı KHK m. 9/2-e).

3. Ceza Kararının Bağlamaması: Davalılar hakkında açılan ceza davasında delil yetersizliği gerekçesiyle verilen beraat kararının, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) gereğince hukuk hâkimini bağlamayacağı ilkesi uygulanmıştır. Hukuk hâkimi, kendi dosyasındaki delillere (bilirkişi raporu, tutanaklar) dayanarak sorumluluğa hükmetmiştir.

4. Hükümsüzlük Kararının Kesinleşmesi: Davalı tarafın ileri sürdüğü “öncelikli hak sahipliği” ve markanın ilk defa kendileri tarafından ihdas edildiği yönündeki savunmalar, daha önce açılan hükümsüzlük davasının reddine dair kesinleşmiş Yargıtay kararı (İstanbul 2012/249 E., 2015/21 K.) nedeniyle reddedilmiştir. Bu, yargılama ekonomisi ve hukuki istikrar açısından önemli bir adımdır.

5. Manevi Tazminatın Yerinde Olması: Tecavüz fiilinin tespiti, davacının marka hakkına yönelik saldırının somut delillerle kanıtlanması ve davalıların kusurlu bulunması nedeniyle, manevi tazminat talebinin de yerinde olduğu sonucuna varılmıştır.

6. Onama: Yargıtay, tüm bu gerekçelerin usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır.

• “…davalıların, davacı adına tescilli markasının asıl unsuru olan ”PAGODA” ibaresini markanın tescilli olduğu 11 inci sınıfta kayıtlı radyatörler emtiasının tanıtımında olmak üzere gerek birleşen davalıların işyerinde ele geçirilen kataloglarda ve gerekse ”www.aeon.com.tr” isimli internet sitesinde kullandığı…” (Tecavüz fiilinin somut tespiti)

• “…markanın kullanımına ilişkin hakkı ve meşru bir bağlantısı bulunmaksızın, markanın aynısını, internet sitesinde ürün tanıtımında ticari etki yaratacak biçimde kullandığından davacının markadan kaynaklanan haklarına tecavüz edildiği…” (Hukuki nitelemenin dayanağı: 556 sayılı KHK m. 9/2-e)

• “…davalı tarafın öncelikli hak sahibi olduğuna yönelik iddiasının yukarıda içeriği belirtilen Yargıtay ilamı karşısında dinlenemeyeceği…” (Kesin hükmün bağlayıcılığı)

• “…ceza mahkemesinde davalı sanıklar hakkında delil yetersizliği nedeniyle verilen beraat kararının hukuk hakimini bağlamayacağı…” (Ceza ve hukuk yargılamasının bağımsızlığı)

Ana kararda ele alınan ana hukuki konu, tescilli markanın ayırt edici (asli) unsurunun, markanın tescilli olduğu emtia veya hizmetlerde, haklı bir sebep olmaksızın ticari etki yaratacak şekilde izinsiz kullanımı suretiyle marka hakkına tecavüzdür. Yargıtay, bu tür bir kullanımda iltibas tehlikesinin varlığını kolayca kabul etmekte ve önceki kesinleşmiş hükümsüzlük davalarını yeni tecavüz iddiaları için bağlayıcı kabul etmektedir.

1. Yargıtay 11. HD, E. 2017/6334, K. 2019/3326, T. 11.04.2019:

   • Kısa Özet: Tescilli markanın asli unsurunun (özellikle kelime unsurunun), rakip tarafından internette ve kataloglarda kullanılması, markanın tescilli olduğu emtiada iltibas tehlikesi yaratması nedeniyle tecavüz sayılmıştır.

2. Yargıtay 11. HD, E. 2020/2810, K. 2021/530, T. 28.01.2021:

   • Kısa Özet: Markanın asli unsuru ile davalı ibaresi arasında fonetik ve görsel benzerlik bulunması halinde, ortalama tüketicinin genel izlenimi esas alınarak iltibas tehlikesinin varlığına hükmedilmesi yönünde karar verilmiştir.

3. Yargıtay 11. HD, E. 2016/10206, K. 2018/3445, T. 03.05.2018:

   • Kısa Özet: Marka tescilini çevreleyen ticari sunumun, kelime veya şekil markası olmasa dahi taklit edilmesinin haksız rekabet oluşturduğu; asli unsurun kullanımının ise tecavüzü oluşturduğu teyit edilmiştir.

4. Yargıtay 11. HD, E. 2020/6166, K. 2022/2855, T. 18.04.2022:

   • Kısa Özet: Ceza mahkemesinin delil yetersizliğinden verdiği beraat kararının, hukuk davasındaki tazminat ve tecavüz tespiti yönünden hukuk hâkimini bağlamayacağı ilkesi, farklı bir olayda da tekrarlanmıştır.

5. Yargıtay 11. HD, E. 2018/4307, K. 2020/2039, T. 04.03.2020:

   • Kısa Özet: Tescilli bir markanın hükümsüzlüğüne ilişkin davanın reddedilerek kesinleşmesinin, aynı iddialarla tekrar tecavüz davasında ön sorun olarak ileri sürülmesini önlediği ve kesin hüküm niteliğinde olduğu vurgulanmıştır.

6. Yargıtay 11. HD, E. 2021/4802, K. 2023/128, T. 10.01.2023:

   • Kısa Özet: Davalıların, markanın tali unsurlarını değiştirerek markanın asli unsurunu kullanmasının, ortalama tüketici nezdinde hala karıştırılma tehlikesi yaratması nedeniyle marka tecavüzü kabul edilmiştir.

7. Yargıtay 11. HD, E. 2017/1739, K. 2018/7317, T. 14.11.2018:

   • Kısa Özet: Markanın kullanımının izinsiz olduğunun tespitinde, internetteki reklam, tanıtım ve satışa arz eylemlerinin, ticari etki yaratması nedeniyle tecavüz fiilini oluşturduğu yönündeki görüşü desteklemektedir.

8. Yargıtay 11. HD, E. 2016/12304, K. 2018/7266, T. 13.11.2018:

   • Kısa Özet: Marka tescilinin kötüniyetle yapıldığı iddialarının, hükümsüzlük davasında ispatlanamaması ve kararın kesinleşmesi durumunda, tecavüz davasında bu iddianın tekrar dinlenemeyeceği teyit edilmiştir.

Ana kararda tartışılan hukuki sorun, markanın tescilli olduğu emtiada, asli unsurunun izinsiz ve ticari etki yaratacak şekilde kullanılması ve bu kullanımın daha önceki yargı kararları ışığında nasıl değerlendirileceğidir.

• Örnek 1: İnternet Sitesinde Ürün Tanıtımı:

  • Durum: Bir ayakkabı markası olan “ADİDOS” (tescilli marka: “ADİDOS SPORTİF”), rakip bir firma tarafından kendi web sitesinde (örneğin www.sporayakkabi.com), “Yeni Model: ADİDOS” başlığı altında satışa arz edilmemekle birlikte tanıtımının yapılması.

  • Yargıtay’ın Bakış Açısıyla İzahı: Yargıtay’ın (E. 2022/517) PAGODA kararında olduğu gibi, markanın asli unsuru olan “ADİDOS” ibaresinin, tescilli olduğu ayakkabı emtiasının tanıtımında, haklı ve meşru bir bağlantı olmaksızın, “ticari etki yaratacak biçimde” kullanılması, marka hakkına tecavüzdür. Zira bu kullanım, tüketicide iltibas tehlikesi yaratır ve tanıtım yoluyla haksız yarar sağlanmasına neden olur.

• Örnek 2: Ceza Beraatının Hukuka Etkisi:

  • Durum: Bir çanta markasının taklidi davasında, davalı hakkında açılan ceza davası, çantaların sayısının azlığı veya kusurun tam ispatlanamaması gibi nedenlerle beraatle sonuçlanmıştır. Davacı, hukuk mahkemesinde tecavüzün men’i ve tazminat davasını sürdürmektedir.

  • Yargıtay’ın Bakış Açısıyla İzahı: Ana karardaki gibi, Ceza Mahkemesinin beraat kararının delil yetersizliği gerekçesine dayanması halinde, hukuk hâkimi bu kararla bağlı değildir (Yargıtay 11. HD, E. 2020/6166). Hukuk hâkimi, kendi dosyasındaki delillere (bilirkişi raporu, ticari defterler, tutanaklar) dayanarak, marka tecavüzü ve manevi tazminat sorumluluğuna hükmedebilir.

• Ticari Etki ve Tecavüz (556 sayılı KHK m. 9/2-e): Prof. Dr. Arslan Kaya’nın da belirttiği üzere, 556 sayılı KHK m. 9/2-e hükmü, markanın sadece ayırt ediciliğini değil, ününden haksız yarar sağlanmasını da engellemeyi amaçlar. Yargıtay’ın “PAGODA” ibaresinin internet sitesinde “ticari etki yaratacak biçimde” kullanılması nitelemesi, bu haksız yararlanma yasağını temel almaktadır.

• İltibas Tehlikesi: Doktrinde hakim olan görüşe göre (Prof. Dr. Hayrettin Çakmak), iltibas tehlikesi, markanın asli ve ayırt edici unsurunun kullanılması durumunda, tüketicinin dikkat seviyesi düşük kabul edilerek daha kolay varsayılır. Markanın tali unsurları değişse bile, asli unsurun aynı kalması, tecavüzün kabulü için yeterlidir.

• Ceza ve Hukuk Yargılamasının Bağımsızlığı: Prof. Dr. Baki Kuru’nun usul hukuku alanındaki temel görüşlerine paralel olarak, ceza mahkemesinin delil yetersizliğinden verdiği beraat kararı, ceza hukuku normlarının ispat gerekliliklerinin ağırlığına dayanır ve HMK uyarınca hukuk hâkimini bağlamaz. Hukuk hâkimi, kendi dosyasındaki delillerle kusur ve tazminat sorumluluğuna hükmetme yetkisine sahiptir.

Sınai mülkiyet hukuku, tescilli marka sahiplerinin tekel hakkını korurken, dürüst rekabet ortamının sürdürülmesini hedefler. Markanın asli ve ayırt edici unsurunun, haklı bir sebep olmaksızın izinsiz kullanımı, bu hakkın ihlalinin tipik örneklerindendir. Bu akademik incelemenin odak noktası, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 13.07.2023 tarihli, E. 2022/517, K. 2023/4477 sayılı kararıdır. Karar, “PAGODA BY KORLE” markasının asli unsuru olan “PAGODA” ibaresinin, rakip şirket tarafından internet sitesinde ürün tanıtımında kullanılmasına yönelik tecavüz ve manevi tazminat taleplerini ele almaktadır. Bu çalışma, Yargıtay’ın, tecavüz tespitinde dayandığı hukuki temelleri, gerekçe silsilesini ve özellikle önceki kesinleşmiş yargı kararlarının tecavüz davasına olan bağlayıcı etkisini derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Karar, davaya konu fiillerin gerçekleştiği dönemde yürürlükte olan 556 sayılı KHK hükümlerine dayanmaktadır.

Hukuki Temeller

1. Marka Hakkına Tecavüz (556 sayılı KHK m. 9/2-e): Davalıların, davacı markasının asli unsuru olan “PAGODA” ibaresini, markanın tescilli olduğu 11. sınıftaki (radyatörler) ürünlerin tanıtımında ticari etki yaratacak biçimde kullanması, izinsiz bir tasarruf olarak nitelenmiştir. Bu bent, haklı ve meşru bir bağlantı bulunmaksızın markanın aynısının kullanımını yasaklar.

2. İltibas Tehlikesi: Bilirkişi incelemeleri sonucunda, ortalama tüketicinin her iki firmanın ürünlerini aynı kaynağa ait zannedebileceği yönündeki tespit, SMK anlamında iltibas tehlikesinin varlığını kanıtlamıştır.

3. Kesin Hükmün Bağlayıcılığı: Davalıların, markanın asıl hak sahibi olduklarına dair öncelikli hak iddiası, daha önce açtıkları hükümsüzlük davasının Yargıtay onamasıyla reddedilmiş olması nedeniyle (İstanbul 2012/249 E., 2015/21 K.), hukuki istikrar ilkesi gereği dinlenemez bulunmuştur (Yargıtay 11. HD, E. 2018/4307).

Yargıtay, İlk Derece ve Bölge Adliye Mahkemelerinin kararını onarken, hukuki mantık silsilesini şu adımlarla kurmuştur:

1. Fiil ve Delil Tespiti: Karar, tecavüz fiilini, davalıya ait “www.aeon.com.tr” adresli internet sitesinde ve ele geçirilen kataloglarda “PAGODA” ibaresinin ürün markası olarak kullanılmasının somut tespitiyle başlatır.

2. Ticari Niteleme: Bu kullanımın, haklı bir sebep veya meşru bir bağlantı olmaksızın, ürünlerin tanıtımında “ticari etki yaratacak biçimde” yapıldığı belirlenmiştir ki, bu, 556 sayılı KHK’nın öngördüğü tecavüz biçimine uymaktadır.

3. Ceza Yargılamasının Etkisizliği: Davalılar hakkında açılan ceza davasının delil yetersizliği nedeniyle beraatle sonuçlanması, hukuk mahkemesinin tecavüz tespiti ve tazminat kararı üzerinde bir bağlayıcılık yaratmamıştır. Hukuk hâkimi, kendi dosyasındaki delil ve ispat kurallarına göre (HMK) karar verme yetkisini kullanmıştır.

4. Hukuki İstikrarın Korunması: Davalıların önceki hükümsüzlük davasının kesinleşmiş reddi, onların yeniden öncelikli hak sahipliği iddiasında bulunmasını engellemiştir. Bu, markanın tescilinin hukuken geçerli olduğunun kesinleştiği anlamına gelmektedir.

5. Sonuç: Tüm bu hukuki ve fiili tespitler ışığında, marka hakkına tecavüzün ve iltibas tehlikesinin varlığı sabit görülmüş, manevi tazminat talebi de haklı bulunmuştur.

Yargıtay’ın marka tecavüzü, iltibas ve ispat konularındaki görüşü istikrarlıdır.

1. Yargıtay 11. HD, E. 2017/6334, K. 2019/3326: Tescilli markanın asli unsurunun internet ortamında kullanılması ile tecavüz ve iltibasın oluştuğu yönündeki görüşü destekler.

2. Yargıtay 11. HD, E. 2018/4307, K. 2020/2039: Markanın hükümsüzlüğüne ilişkin davanın reddedilerek kesinleşmesinin, aynı iddialarla tekrar tecavüz davasında savunma yapılmasını önlediğini vurgular.

3. Yargıtay 11. HD, E. 2020/6166, K. 2022/2855: Ceza mahkemesinin delil yetersizliğinden verdiği beraat kararının, hukuk hâkimini tazminat ve kusur yönünden bağlamayacağı ilkesini tekrarlamaktadır.

Markanın Asli Unsurunun İnternette Tanıtım Amaçlı Kullanımı

Marka hakkına tecavüz, doğrudan sahte ürün satışı ile sınırlı değildir. Ana kararda olduğu gibi, tescilli markanın asli unsurunun (PAGODA) rakip firmanın web sitesinde kendi ürününü tanıtmak amacıyla kullanılması bile tecavüz olarak kabul edilmektedir. Bu, ibarenin sadece kelime markası olarak değil, ticari bir referans olarak kullanılması yoluyla iltibas yaratılmasından kaynaklanır.

• Ticari Etki ve Haksız Yarar: Prof. Dr. Arslan Kaya’ya göre, markanın aynısının, tescilli olduğu emtiada kullanılması, markanın ününden haksız yarar sağlama amacını taşır. Yargıtay’ın “ticari etki yaratacak biçimde” kullanımı tecavüz sayması, bu doktrinel görüşle paralellik gösterir.

• Hukuk ve Ceza Yargılamasının Bağımsızlığı: Prof. Dr. Baki Kuru’nun usul hukuku yaklaşımına göre, Ceza Hukuku’nun kusur ve ispat kriterleri (şüpheden sanık yararlanır ilkesi) daha ağırdır. Bu nedenle ceza beraatı, hukuk davasında manevi tazminat ve kusur sorumluluğu tespiti için hukuk hâkimini bağlamaz.

İncelenen konu, uluslararası marka hukukunda da önemli yer tutar.

AB Marka Tüzüğü (EUTMR) ve Avrupa Adalet Divanı (CJEU) içtihatlarında, tescilli markanın asli unsurunun kullanımı, özellikle internette ve ticari iletişimde izinsiz kullanıldığında, markanın ayırt ediciliğine zarar verme veya itibarından haksız yarar sağlama potansiyeli nedeniyle tecavüz kabul edilir. Yargıtay’ın 556 sayılı KHK m. 9/2-e’yi esas alarak yaptığı bu geniş yorum, AB standartları ile uyumludur.

Alman Marka Kanunu (MarkenG) m. 14(2) ve (3) uyarınca, markanın ayırt edici unsurunun, markanın ününden haksız yarar sağlanması (Ausnutzung der Wertschätzung) amacıyla kullanılması yasaktır. Karardaki “PAGODA” ibaresinin tanıtımda kullanılması, Alman hukukunda da bu tür bir haksız yararlanma fiili olarak tecavüze yol açacaktır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin E. 2022/517 sayılı kararı, marka hukukumuzda özellikle üç kritik ilkeyi pekiştirmektedir:

1. Asli Unsurun Korunması: Markanın tescilli olduğu sınıfta, markanın asli unsurunun internet veya kataloglar aracılığıyla izinsiz tanıtımının yapılması, doğrudan ticari etki yaratan tecavüz fiilidir.

2. Hukuki İstikrar: Markanın hükümsüzlüğüne ilişkin kesinleşmiş yargı kararı, aynı iddiaların (öncelikli hak sahipliği) tecavüz davasında tekrar ileri sürülmesini engelleyen kesin hüküm niteliğindedir.

3. Yargılamanın Bağımsızlığı: Ceza mahkemesinin delil yetersizliğinden verdiği beraat kararı, hukuk mahkemesini manevi tazminat ve tecavüzün tespitinde bağlamaz.

Uygulayıcılar, özellikle marka tescil https://etkinpatent.com/marka-tescil/ sonrasında tecavüz davalarında, davalının önceki hükümsüzlük iddialarının kesinleşip kesinleşmediğini kontrol etmeli ve ispat aşamasında, ceza mahkemesi kararlarından bağımsız olarak, tecavüz fiilini (internet sitesinde kullanım, kataloglar, irsaliyeli faturalar) güçlü delillerle kanıtlamaya odaklanmalıdır.